با ما همراه باشید

گردشگری

آیین نخل گردانی در گوشه و کنار ایران؛ بخش اول

نخل گردانی در یزد و تفت


آیین نخل‌گردانی در همه‌ی سرزمین ایران شناخته‌شده و معمول نبوده و با تشریفاتی کم و بیش شبیه به امروز در دوره صفویه در مناطق مرکزی و کویری ایران، رواج داشته است.

مقاله‌های مرتبط:

اصلی‌ترین مراکز برگزاری آیین باشکوه نخل‌گردانی در شهرها و آبادی‌های اطراف کویر مرکز ایران است؛ از جنوب خراسان گرفته تا سمنان، دامغان، خمین، نواحی قم، کاشان، ابیانه، خور و بیابانک، زواره، اردستان، نائین و شهرهای دیگر اما در برخی از شهرهای این حوزه‌ی وسیع جغرافیایی، این مراسم اهمیت بیشتری دارد و با شکوه و آداب خاصی برگزار می‌شود.

در ادامه رسم نخل‌بندی و نخل‌گردانی در چند شهر ایران‌ را به اختصار معرفی می‌کنیم.

یزد و تفت

در یزد که استانی مذهبی است و آوازه عشق و ارادت مردم آن به ائمه‌ی اطهار(ع) به خارج از مرزها نیز رسیده است هر ساله مراسمی خاص برپا می‌شود و علاوه بر مردم استان که خود میزبان برگزاری مراسم‌ مختلف هستند، افرادی از سایر استان‌های کشور و تعداد زیادی گردشگر خارجی نیز به تماشای شور حسینی این خطه از کشورمان می‌آیند.

آداب و شیوه‌ی نخل‌بندی و نخل‌گردانی در یزد و تفت، آن‌چنان که آیتی در تاریخ یزد نقل می‌کند، مشابه یکدیگر و در زمانی معین از روز در میدان‌های بزرگ و معروف این دو شهر برگزار می‌شده است.

نخل گردانی در یزد و تفت

مراسم نخل‌بندی و نخل‌گردانی در یزد که در اصطلاح محلی به آن «نقل» نیز می‌گویند، به این شکل است که چند روز پیش از شروع ماه محرم، خادمان حسینیه و اعضای هیئت‌ها، نخل را تزیین و آذین‌بندی می‌کنند. آذین‌بندی نخل چند روز طول می‌کشد. در طول این مدت، خدام، زیورآلات و وسایل مربوط به تزیین نخل را از انبار، بیرون آورده و تمام روز را با پاهای برهنه به این امر می‌پردازند.

نخل گردانی در یزد و تفت

 بستن نخل نیاز به مهارت و سلیقه‌ی خاصی دارد و خادمان، روش‌های آن را از پدر و اجداد خود آموخته‌اند. یک طرف از بدنه‌ی نخل را با آینه‌هایی کوچک و بزرگ آذین می‌بندند که نمایانگر نورافشانی پیکر حضرت امام حسین (ع) در آن است. طرف دیگر نخل تماما روکشی با پارچه‌ی سیاه دارد که شمایلی از درخت سرو به رنگ سبز در وسط قسمت سیاه‌پوش نصب می‌شود.

سرتاپای آن، سر تیز دشنه‌ها یا شمشیرهایی فرو رفته که نمادی است از تیرها و زخم‌هایی که بر پیکر سرومانند اباعبدالله (ع) وارد شده است. در دو طرف دیگر به‌صورت قرینه، پرده‌ی سیاهی آویزان می‌شود که روی آن شکل شیر و بدن بی‌سر آغشته به خون نقاشی یا تکه‌دوزی شده است. درحالی‌که شیر با دهان خود بر آن بدن بوسه می‌زند.

درهنگام نخل‌گردانی یکی از سادات بالای نخل قرار می‌گیرد و با صدای ضربات سنج و یا حسین، نخل‌گردانان را هدایت می‌کند. نخل در این مراسم، نمادی از تابوت سیدالشهدا (ع) است.

نخل گردانی در یزد و تفت

هر کدام از عناصر به کار رفته در نخل را نمادی از یک حادثه و متعلق به شخص خاصی در حادثه‌ی کربلا می‌دانند :

چوب نخل، به‌عنوان پیکر سیدالشهدا (ع)سیاه‌پوش کردن، به‌عنوان پارچه‌ی سیاه روی جنازهشمشیر و نیزه‌ها به علامت تیر و نیزه‌های وارد شده بر پیکر امام حسین (ع)سرو نخل، به‌عنوان قد و قامت علی اکبر (ع)آینه به‌عنوان نور وجود مبارک امام حسین (ع)علم‌هایی که بر نخل بسته می‌شود به‌عنوان علمدار امام حسین (ع)پارچه‌های زینتی که بر نخل می‌بندند به‌عنوان حجله‌ی حضرت قاسم (ع)زنگ‌هایی که قدیم می‌بستند به‌عنوان زنگ کاروان امام حسین (ع)عزادارانی که نخل را بر می‌دارند به‌عنوان تشییع‌کنندگان

پس از آذین‌بندی و سیاه‌پوش کردن نخل، معمولا در شب عاشورا با انبوه جمعیت عزاداران و هیئت‌های مختلف، اندکی نخل را برای آزمایش و تغییر وضعیت، جابه‌جا می‌کنند تا در روز عاشورا، مشکلی ایجاد نشود. البته این دقت، در مورد نخل‌های بسیار بزرگ اعمال می‌شود.

نخل گردانی در یزد و تفت

در روز عاشورا با توجه به عادت یا قرارداد عرفی که میان هیئت عزادار، از قدیم وضع شده، در ساعت معینی از روز، آیین نخل‌برداری انجام می‌شود. به این صورت که غالب کسانی که می‌خواهند شانه‌ی خود را زیر نخل ببرند، مقداری پنبه، پشم، کاه، پارچه و یا هر جسم نرم دیگری را داخل دستمال‌های بزرگ پیچیده، آن را به سر یکی از کتف‌های خود می‌بندند تا هنگام شانه بردن به زیر چوب‌های حمال، آسیبی نبینند و فشار سنگینی نخل را بهتر تحمل کنند. سپس به دستور شخصی باتجربه و سالمند که عموما از سادات است، افراد به نسبت توانایی‌شان، با پای برهنه، دورتادور و داخل پایه‌ها و چوب‌های حمال نخل، تقسیم شده، جایگزین می‌شوند و در زمانی مناسب، به دستور آن فرد رهبر، با ذکر «یا حسین، یا حسین»، مسافت تعیین شده را پیموده و دوباره به جایگاه اولیه‌ی نخل باز می‌گردند. البته در حال حاضر مرسوم است که سه دور این حرکت جابه‌جایی پیاپی صورت می‌گیرد؛ اما نقل می‌کنند که در قدیم به جهت تبرک چهارده معصوم، نخل را چهارده مرتبه می‌گردانده‌اند.

نخل گردانی در یزد و تفت

ناگفته نماند که شخص راهبر و فرمانده‌ی نخل، در پهنه‌ی سرومانند نخل، روی یکی از چوب‌های نخل، با آویختن شال عزا به گردن، می‌ایستد و با حرکات دست، نخل‌کشان را در جابه‌جایی نخل، هدایت می‌کند و یک یا دو نفر هم به نوک یا راس نخل، می‌روند و هنگام حرکت نخل، یکی، اذان می‌گوید و دیگری، اشعار حماسی یا ابیاتی از دوازده بند مشهور محتشم کاشانی را می‌خواند. ضمنا در هر دور یا رفت و برگشت نخل، تعدادی شتر، گاو و گوسفند نذری، قربانی می‌شوند تا پس از ختم مراسم، بین نیازمندان تقسیم شوند یا با پخت آش گندم از گوشت دام‌های قربانی، مردم را به خوردن آش گندم مهمان کنند. همچنین، هنگامی که نخل از حرکت باز می‌ایستد یا پیش از حرکت دادن، بعضی از مردم با پخش نقل یا نخود برشته و مانند آن، نذر خود را ادا می‌کنند.

هرچند امروزه نخل‌هایی با این وسعت تزیین کمتر دیده می‌شود و فقط در حد سیاه پوش کردن و تزئینات ساده بسنده می‌شود ولی باز، نخل‌بندی و نخل گردانی، آیینی باشکوه است که با عظمت خاصی در بین یزدی‌ها برگزار می‌شود.

نخل گردانی در یزد و تفت

وزن نخل‌های بزرگ‌، پس از تزیین، به چندین تُن می‌رسد و معمولا برای بلند کردن و حرکت آن نیروی بسیاری لازم است. بعد از نماز ظهر روز عاشورا ده‌ها تن از مردان محل با جامه‌ی مشکی، زیر پایه‌های نخل رفته، و آن را با عظمت تمام به حرکت در می‌آورند و چون جنازه‌ای باشکوه، آن را از میان موج جمعیت عزاداران عبور می‌دهند. عزاداران معمولا با پاهای برهنه، نخل را تا مسیری حمل کرده یا آن را سه مرتبه (به این نیت که سه روز پیکر بی‌جان آن حضرت در صحرای کربلا قرار داشت) و دور شش‌ضلعی (به نیت حرم شش‌گوشه‌ی امام) به نام «کَلُک» که در وسط حسینیه ساخته شده می‌چرخانند.

در زمان حمل و گردانیدن نخل‌ها، یکپارچگی و اتحاد خاصی حاکم است که هر بیننده‌ای را متحیر و مجذوب می‌کند و در آن نوعی تقسیم کار، نظم و قانون وجود دارد که همه‌ی عزاداران تابع آن هستند. برای برداشتن نخل در آبادی‌های مختلف، تقسیم کار جالبی وجود دارد که در برخی محلات این سنت هنوز به دقت انجام می‌شود. به گونه‌ای که بلند کردن هر پایه‌ی نخل، مخصوص صنف، طایفه، یا اهل محل خاصی بوده و کسی حق سرپیچی از آن موازین را نداشته و معمولا این حق موروثی بوده است. مثلا در نصرآباد پیشکوه یزد، هنگام برداشتن نخل، هر پایه مخصوص صنف‌های نجار، آهنگر، قصاب، دباغ، سرّاج، میرآب و افراد دیگر بوده و امروزه نیز این رسم تا حدودی در این محله و همچنین میبد و تفت و برخی نقاط دیگر  پابرجا است.

نایین

در شهر نایین دو نخل کوچک بود که یکی را در حسینیه‌ی محله‌ی چهل دختران و دیگری را در حسینیه‌ی محله‌ی گودالو، نگه‌داری می‌کردند. این دو نخل را چون هر دو به یک شکل و اندازه و به اصطلاح همزاد یکدیگر بودند، محلی‌ها «نخل دوغولی» می‌نامیدند. روز عاشورا، بانیان و برگزارکنندگان مراسم عزای حسینی از دو محله گرد هم می‌آمدند و ترتیب بلند کردن نخل‌ها را می‌دادند.

نخل نایین

قبلا این دو نخل را با پارچه‌های سیاه و سبز و طاق شال، ترمه و آینه می‌آراستند و در کنار هم می‌گذاشتند و پایه‌های آن‌ها را با طناب محکم به یکدیگر می‌بستند. دو مرد جوان به نمایندگی از طرف مردم دو محله‌ی چهل دختران و گودالو زیر نخل‌ها می رفتند و هر کدام یکی از پایه‌های دو نخل را روی شانه‌های خود می‌گذاشتند و با هم نخل‌ها را حرکت می‌دادند. هر دو نخل‌کش به هنگام حمل نخل می‌کوشیدند تا هماهنگ در یک خط و موازی با یکدیگر گام بردارند. اگر نخل‌کشان به هنگام حمل نخل عمدا یا غفلتا گامی بلندتر از یکدیگر بر می‌داشتند یا پای خود را فراتر از هم قرار می‌دادند، نظم و هماهنگی در حمل نخل به هم می‌خورد.

ابیانه

مردم ابیانه آیین نخل‌بندی و نخل‌گردانی را بسیار باشکوه برگزار می‌کنند و در هر شهر و آبادی دور و نزدیک که باشند هر سال در دهه‌ی اول محرم به‌ویژه در روزهای تاسوعا و عاشورا، برای شرکت در مراسم عزاداری امام حسین (ع) و نخل‌گردانی به ابیانه می‌آیند.

ابیانه‌ای‌ها دو نخل دارند: نخل متعلق به مردم محله‌ی «هرده» (پایین‌ده) و نخل متعلق به مردم دو محله‌ی «پَل» و «یُسمون» (بالاده). هر دو نخل در حسینیه، یکی حسینیه‌ی هرده و دیگری در حسینیه‌ی پل نگه‌داری می‌شوند. هر نخل، سرپرست و نخل‌بندی دارد که بابای نخل نامیده می‌شود. بابای نخل مسئول جمع کردن و نگه‌داری پارچه‌ها و اشیاء و زیورهای وقفی نخل و آذین‌بندی نخل با این اشیاء است.

عاشورا در ابیانه

نخل‌بندی

در روز هشتم محرم، بابای هر نخل، صندوق یا بقچه‌ی مخصوص اشیاء و زیورهای تزیینی نخل محله‌ی خود را از نهانگاهش بیرون می‌آورد و به حسینیه‌ی محل می‌برد. در حسینیه، بابای نخل با مراقبت بزرگان محله و به کمک دستیارانش تنه‌ی نخل را با پارچه‌های رنگین سبز و سرخ و چادرشب ابریشمین و تکه‌های شال می‌پوشانند و جبهه‌ی پیش روی آن را با اشیاء و زیورهای نفیس گوناگون مانند کلاه‌خود و «کُلانَخل» (کلاه‌های نمدی)، دست برنجین، خلخال، النگو، گوشواره و رشته‌هایی از مهره‌های تسبیح مانند خرمهره و زنگ و منگوله و جبهه‌ی عقب را با آینه تزیین می‌کنند. بستن و آرایش نخل تا ظهر تاسوعا پایان می‌پذیرد. نخل‌ها را در روز تاسوعا با پارچه‌های زربفت رنگارنگ و در روز عاشورا با پارچه‌ی سیاه می‌پوشانند.

عاشورا در ابیانه

نخل‌گردانی

هنگام بلند کردن و حرکت نخل، یک نفر روی نخل می‌نشیند و چندین نفر زیر نخل می‌روند و دستگیره‌های آن را می‌گیرند و از زمین بلند می‌کند و روی شانه‌های خود می‌گذارند. سرنشین نخل، وظیفه‌ی راهنمایی کردن نخل‌کشان در گذرگاه‌ها‌ی تنگ ابیانه را بر عهده دارد. جمع‌آوری نذورات و خیراتی که مردم به پای نخل می‌آورند و پخش نذری‌ها میان سوگواران نیز وظیفه‌ی او است. نشستن روی نخل از قدیم منحصر به خانواده‌های معینی از محله‌های ابیانه بوده و میان افراد آن خانواده نسل به نسل گردیده است. گرفتن پایه‌ها و دستگیره‌های نخل‌ها و حمل آن‌ها نیز به خاندان‌های مشخصی از محله‌ها اختصاص دارد.

 نخل‌گردانی در تاسوعا

صبح روز تاسوعا دسته‌ای سینه‌زن از محله‌ی هرده با یک شدّه یا علم سرخ‌پوش معروف به علم قاسم در گذرهای محله راه می‌افتد و طبق سنت، پرسه می‌رود و علم‌گردانی می‌کند و به در خانه‌های افرادی که در آن سال عزیزی از دست داده‌اند می‌رود که آن‌ها نیز به نشانه‌ی عزادار بودن، قلیچه‌ای جلوی منزلشان می‌اندازند. افراد حاضر در دسته جلوی هر خانه لحظاتی درنگ می‌کنند و نوحه و فاتحه می‌خوانند و پذیرایی می‌شوند. از محله‌های پل و یسمون هم دسته‌ای جوان راه می‌افتند و در گذرهای محله‌هایشان می‌گردند و «جک‌جکه» یا «جاغجاغا» زنی ( جغجغه‌زنی: کوبیدن دو جغجغه‌ی چوبی مخصوص به یکدیگر) می‌کنند. ظهر تاسوعا، افراد دسته‌ها و مردم محله‌ها در جلوی حسینیه‌ها برای تحویل نخل و نخل‌گردانی جمع می‌شوند.

عاشورا در ابیانه

در حسینیه، بابای نخل هر محله، نخل را به نخل‌کشان تحویل می‌دهد. آن‌ها نخل را از حسینیه بیرون می‌آورند. بیرون حسینیه یک نفر روی نخل می‌نشیند. با دسته‌ی زنجیرزن و آوای سنج و نوحه، نخل را حرکت می‌دهند.

نخل‌کشان، نخل را تا غروب آفتاب در حالی که بزرگان و ریش‌سفیدان محله در پیشاپیش آن حرکت می‌کنند در گذرگاه‌های معینی در محله می‌گردانند، آنگاه آن را به حسینیه بر می‌گردانند. نخل‌کشان نخل را هیچگاه در روز تاسوعا، بر زمین نمی‌گذارند و در تمام مدت بعدازظهر آن را به دوش می‌کشند. زمانی‌که خسته می‌شوند، افراد تازه‌نفس جای آن‌ها را می‌گیرند و نخل را حمل می‌کنند. همچنین، نخل را از یک مسیر می‌برند و از مسیری دیگر باز می‌گردانند و گذراندن آن را دو بار از یک گذر، بدشگون می‌دانند.

عاشورا در ابیانه

نخل‌گردانی در عاشورا

نخل‌گردانی در روز عاشورا بسیار مفصل‌تر و باشکوه‌تر است. سپیده‌دم عاشورا، پیش از طلوع آفتاب، دسته‌ای سینه‌زن با چراغ و فانوس در محله‌های ابیانه راه می‌افتند و با مراسم «طلوع‌خوانی» مردم را از واقعه‌ی عاشورا آگاه می‌کنند. پس از پایان طلوع‌خوانی، نخل‌کشان و افراد دسته‌ی محله‌ی هرده و پل و سمون، نخل‌ها را از حسینیه‌هایشان بیرون می‌آورند و تا غروب آفتاب آن روز همراه‌با دسته‌های زنجیرزن در محله‌ها می‌گردانند. در این روز، نخل هر محله را در ایستگاه‌هایی که بزرگان ابیانه روی فرش نشسته‌اند و در آستانه‌ی خانه‌های عزادارن بر زمین می‌گذارند. در این توقفگاه‌ها همه‌ی کسانی که خیرات و نذری دارند، نذری‌ها و خیرات خود را پای نخل می‌آورند و به نخل‌نشین می‌سپارند. نخل‌نشین، نذری‌ها را میان زنجیرزنان و سوگواران پخش ‌می‌کند. در همین‌جا همه‌ی شرکت‌کننگان با یادآوری درگذشتگان خانواده‌های داغدار، برای آن‌ها طلب مغفرت می‌کنند.

عاشورا در ابیانه

مردم محله نیز با چای و شربت، به‌خصوص «اوقند» (آب قند، شربت قند) میوه و نوعی نان مخصوص به نام نان زرد، از افراد حاضر پذیرایی می‌کنند. ظهر نیز در همین ایستگاه‌ها به عزاداران نهار می‌دهند.

غروب عاشورا نخل‌ها را به حسینیه‌ها باز می‌گردانند. نخل‌کشان و افراد دسته‌های نوحه‌خوان و زنجیرزن پس از تسلیم نخل‌ها به بابای نخل، به امامزاده معصوم، زیارتگاه ده می‌روند و عزاداری می‌کنند. بابای هر نخل، اشیا، زیورها و پارچه‌های پوشش نخل را باز می‌کند و به بقچه یا صندوقچه‌ی مخصوص برمی‌گرداند.

عاشورا در ابیانه



منبع خبر

تبلیغات
برای افزودن دیدگاه کلیک کنید

یک پاسخ بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

گردشگری

بهبود وضعیت اوزون، ۳۲ سال پس از تصویب پروتکل مونترال

لایه ازن


پژوهشگران ناسا ۳۲ سال از تصویب پروتکل مونترال، به اولین شواهد از بهبود وضعیت لایه‌ی اوزون در منطقه‌ی جنوبگان دست یافته‌اند که علت آن به کاهش گازهای CFC برمی‌گردد.

بشر طی ۳۲ سال گذشته در راستای توقف تخریب لایه‌ی اوزون، پیشرفت‌هایی به دست آورده است که از آن جمله می‌توان به کنترل استفاده از برخی ترکیب‌های شیمیایی اشاره کرد؛ با این حال برای حفاظت و ترمیم این سپر جوی که در فاصله‌ی ۱۵ تا ۳۰ کیلومتری سطح زمین قرار دارد، باید اقدامات ضروری دیگری انجام شود.

اوزون، اشعه‌ی فرابنفش خورشید به‌ویژه اشعه‌ی مضر نوع UVB را جذب می‌کند. قرارگرفتن در معرض اشعه UVB با افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست و آب مروارید و همچنین آسیب‌دیدن اکوسیستم گیاهی و دریایی مرتبط است. اوزون که گاهی اوقات به‌دلیل نقش حفاظتی‌اش، به آن «اوزون خوب» می‌گویند، با اوزون تروپوسفریک (اوزون سطح زمین) یا «اوزون بد» تفاوت دارد که عامل اصلی آلودگی هوا به شمار می‌رود و با بیماری تنفسی مرتبط است.

مقاله‌های مرتبط:

اوزون، گازی به شدت واکنشی است که مولکول‌های آن از سه اتم اکسیژن تشکیل می‌شود. به‌طور طبیعی غلظت آن در اتمسفر با نوسان همراه است که این موضوع به دو عامل فصل و ارتفاع بستگی دارد؛ هرچند از زمان شروع اندازه‌گیری‌های جهانی در سال ۱۹۵۷ ثابت بوده‌ است. در سال ۱۹۷۴ دو پژوهشگر آمریکایی، تهدیدهایی را که در اثر واردشدن گازهای کلروفلوئوروکربن (CFC) به جو، برای لایه اوزون ایجاد می‌شود، در مقاله‌ای مورد بررسی قرار دادند. در آن زمان، این نوع گاز در اسپری آئروسل و به‌عنوان ماده‌ی خنک‌کننده در بسیاری از یخچال‌ها کاربرد داشت. زمانی که این گازها به لایه‌ی استراتوسفر می‌رسند، اشعه‌ی فرابنفش خورشید، گازهای CFC را به موادی از جمله کلر تجزیه می‌کند. یک اتم کلر می‌تواند بیش از ۱۰۰ هزار مولکول اوزون را از بین ببرد و اوزون را سریع‌تر از آنچه بتواند جایگزین شود، ریشه‌کن کند. در سال ۱۹۸۵ نیز تیمی از پژوهشگران انگلیسی در منطقه‌ی جنوبگان، شکافی در لایه‌ی اوزون پیدا کردند که بعدها ارتباط آن با گاز CFC تایید شد. 

لایه ازن

تشخیص و تأیید تاثیرات مضر گاز CFC و دیگر ترکیب‌های تخریب‌کننده‌ی اوزون، باعث تصویب پروتکل مونترال در سال ۱۹۸۷ برای حفاظت از اوزون شد. بر اساس این توافق مهم، تمامی ۱۹۷ کشور عضو سازمان ملل بر سر مقابله با این مواد به توافق رسیدند. اگر این توافق انجام نمی‌شد، ۲۸۰ میلیون مورد بیشتر، ابتلا به سرطان پوست در آمریکا اتفاق می‌افتاد و جهان حداقل ۲۵ درصد گرم‌تر می‌شد.

با گذشت بیش از ۳۲ سال از تصویب پروتکل مونترال، پژوهشگران ناسا به اولین شواهد از بهبود وضعیت لایه‌ی اوزون در منطقه‌ی جنوبگان دست یافته‌اند که علت آن به کاهش گازهای CFC برمی‌گردد. میزان تخریب لایه‌ی اوزون در این منطقه از سال ۲۰۰۵ حدود ۲۰ درصد کاهش داشته است و سازمان ملل در پایان سال ۲۰۱۸ تأیید کرد که وضعیت آن رو به بهبود است. این سازمان همچنین پیش‌بینی کرد که وضعیت آن تا دهه‌ی ۲۰۳۰ در نیم‌کره‌ی شمالی، تا دهه‌ی ۲۰۵۰ در نیم‌کره‌ی جنوبی و تا سال ۲۰۶۰ در منطقه‌ی قطب بهبود پیدا می‌کند.

لایه ازن

طبق اعلام نشریه‌ی تخصصی نشنال جئوگرافی، جهان در رابطه با گازهای مضر ناشی از خنک‌کننده‌ها، به وضعیت شفافی دست نیافته است. برخی از هیدروکلروفلوئوروکربن‌ها (HCFC) به‌عنوان جایگزین‌هایی استفاده می‌شوند که همچنان به اوزون آسیب می‌زنند. کشورهای درحالِ‌توسعه، برای حذف پرمصرف‌ترین گازهای HCFC، به بودجه‌ی صندوق سرمایه‌ی چندجانبه پروتکل مونترال نیاز دارند. با اینکه نسل بعدی خنک‌کننده‌ها، اوزون را از بین نمی‌برند، اما همچنان گازهای گلخانه‌ای محسوب می‌شوند که گرما را محبوس کرده و به تشدید اثرات تغییرات اقلیمی کمک می‌کنند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، می‌گوید:

با اینکه تمام توان خود را برای مقابله با تغییرات اقلیمی متمرکز کرده‌ایم، اما نباید از لایه‌ی اوزون غافل شویم و ضروری است که به استفاده‌ی غیرقانونی از گازهای مخرب اوزون توجه داشته باشیم.



منبع خبر

ادامه مطلب

گردشگری

قره کلیسا؛ دژی به قدمت تاریخ ارامنه

قره کلیسا


قره کلیسا، چون دژی مستحکم با بنایی زیبا و قدیمی‌ترین کلیسای ارامنه جهان در استان آذربایجان غربی روزگار می‌گذراند.

مقاله های مرتبط:

 این کلیسا که بنا به اعتقاد ارامنه روی قبور طاطاووس قدیس و حدود ۳۵۰۰ نفر از پیروانش بنا شده، در طول تاریخ حیات خود، فراز و نشیب‌های بسیاری به چشم دیده است و قدمتی به تاریخ ارامنه جهان دارد. 

موقعیت جغرافیایی

قره کلیسا در استان آذربایجان غربی و در ۲۰ کیلومتری شمال شرقی سیه‌چشمه واقع شده است. طی هفت کیلومتر از سمت شمال جاده چالدران به قره‌ضیاءالدین، ما را به این کلیسای تاریخی خواهد رساند. این کلیسا در تقسیم‌بندی استان در مساحت اراضی شهرستان چالدران و در جنوب ماکو قرار گرفته است.

راه‌های دسترسی

برای رسیدن به قره کلیسا ۲ راه وجود دارد:

۱- راه اول از طریق تبریز است. فاصله تبریز تا قره کلیسا حدود ۲۷۰ کیلومتر است و باید از شهرهای مرند، قره ضیاءالدین و شوط بگذرید. از شوط تا قره کلیسا حدود ۳۵ کیلومتر است. قره کلیسا تقریباً در میانه راه شوط به چالدران قرار گرفته است. وقتی از شوط به سمت چالدران حرکت می کنید، سه راهی قره کلیسا در سمت راست شما قرار گرفته است. لازم به توضیح است که بخش عمده این مسیر، یعنی از تبریز تا سه راهی شوء، جاده ترانزیت بین‌المللی است و از کیفیت بهتری نسبت به مسیر دوم برخوردار است.

۲- مسیر دوم از ارومیه شروع می‌شود. فاصله ارومیه تا قره کلیسا حدود ۲۷۵ کیلومتر است و لازم است شهرهای سلماس، خوی و چالدران را پشت سر بگذارید. جاده خوی به چالدران با مسافت حدود ۱۰۰ کیلومتر، کوهستانی و نسبتاً فرعی است.

امکانات رفاهی

در مجموعه قره کلیسا هیچ گونه امکانات رفاهی وجود ندارد. با نزدیکترین پمپ بنزین ۳۵ کیلومتر فاصله دارید. برای آب آشامیدنی بهداشتی بهتر است از آب معدنی استفاده کنید و غذای سبکی همراه خود داشته باشید چون احتمالا به رستوران بهداشتی و مطمئن دسترسی نخواهید داشت. وضعیت سرویس‌های بهداشتی هم در حد معمول است و مشکل خاصی وجود ندارد.

قره کلیسا

تاریخچه

ارامنه معتقدند:

دو نفر از حواریون عیسی مسیح به نام‌های طاطاووس مقدس (St. Thaddeus ) و بارتلیموس مقدس ( St. Bartholome ) در سال ۴۰ یا ۴۳ میلادی برای تبلیغ دین مسیح به شهر آرداز ( آرتاز) در حوزه پادشاهی آبکار، پادشاه ارامنه آمده‌اند. بخشی از ارامنه پیش از آن ، پیرو میترائیسم (آئین مهر) و بخش بزرگی از آنان پیرو دین زرتشت بوده‌اند. در اثر تبلیغات طاطاووس، آبکار به دین مسیح گروید. پس از مرگ آبکار ساناتروک به پادشاهی رسید و دستور داد آنهایی که مسیحی شده‌اند به دین آباء و اجدادی خود برگردند. در سال ۶۶ میلادی، طاطاووس و حدود ۳۵۰۰ نفر از مسیحیانی که بر اعتقاد خود پایداری می‌ورزیدند، به دستور پادشاه ارامنه قتل عام شدند و اجساد آنها در محدوده قره کلیسای فعلی دفن شدند.

تیرداد، پادشاه ارمنستان در سال ۳۰۲ میلادی، مسیحیت را دین رسمی ارمنستان اعلام کرد و پس از آن بود که به یاد و خاطره طاطاووس مقدس و سایر مسیحیانی که در راه عقیده خود جان باخته بودند، در محدوده قلمروی ارمنی‌های آن زمان کلیساهای متعددی بنا گردید و قره کلیسا یکی از آنها و احتمالا بزرگ‌ترین آن‌ها بوده است که بر بقعه کوچکی که مسیحیان قبلی بر مزار طاطاووس ساخته بودند، بنا شده است. ارامنه معتقدند تادی یا طاطاووس مقدس در سرداب سمت راست محراب کلیسای فعلی دفن شده است.

قره کلیسا

قره کلیسا در سال ۱۲۳۰ میلادی ( ۶۰۸ هجری خورشیدی ) در اثر حمله مغول تخریب شد. مدتی بعد خواجه نصیرالدین طوسی وزیر ایرانی هولاکو خان مغول، دستور بازسازی این بنا را داد. در سال ۱۳۱۹ میلادی ( ۶۹۷ هجری خورشیدی ) وقوع زلزله باعث تخریب کامل کلیسا شد اما ده سال بعد (در سال ۱۳۲۹) به همت زکریای قدیس و دو تن از برادرانش به نام‌های پطروس و سرکیس، بازسازی این بنا به اتمام رسید. این کلیسا در سال ۱۶۹۱ میلادی ( ۱۰۶۹ هجری خورشیدی ) با سنگ‌های سیاه مجدداً مورد مرمت قرار گرفت. کتیبه شاه عباس اول، در حمایت از ارامنه به خط ارمنی بر سردر کلیسا نصب شده است. به دستور عباس میرزا ولیعهد باکفایت فتحعلی‌شاه قاجار، در سال ۱۸۱۰ بخش دیگری به کلیسا اضافه شد که هم اکنون با سنگ‌های سفید قابل تمایز از بخش قدیمی‌تر آن است.

کلیسا

دولت قاجار و به ویژه عباس میرزا نایب‌السلطنه در نظر داشتند که محل مرجع تقلید ارمنیان جهان که در اجمیادزین (نزدیک ایروان) بود به کلیسای طاطاووس منتقل و این مرکز را از زیر نفوذ روسیه تزاری و دولت عثمانی خارج سازند، از این روی تصمیم گرفته شد که با افزودن مجموعه بنایی به کلیسای کهن، کلیسای طاطاووس را وسعت داده و آن را شبیه کلیسای اجمیادزین سازند.

قره کلیسا

با حمایت مادی و معنوی عباس میرزا، معماران و حجاران دست به کار شدند و در ادامه کلیسای کهن در ضلع غربی آن تالاری دیگر که مکمل کلیسای کهن بود، بنا کردند. 

قره کلیسا

بنای جدیدالاحداث بزرگتر از بنای کهن کلیسا ولی با همان سبک قدیمی ساخته شده‌ است. دیوارهای خارجی بنای جدید با نقش و نگارهای برجسته از روحانیون، قدیسان دین مسیح و گل و بته تزیین شده است.

قره کلیسا

موقعیت استراتژیک قره کلیسا

قره کلیسا

قره کلیسا در منطقه کوهستانی چالدران که مرتفع‌ترین منطقه استان آذربایجان‌غربی است، قرار گرفته است. موقعیت خاص جغرافیایی کلیسا به گونه‌ای است که اطراف آن را از هر طرف کوه در بر گرفته است و در کنار کلیسا رودخانه قرار دارد. زمین‌های مناسب کشاورزی بسیاری در حیاط کلیسا و اطراف آن وجود دارد. دیوارهای قطور با درهای کوچک از کلیسا محافظت می‌کنند. داخل محوطه، اتاق‌های متعددی برای اقامت خلیفه، راهبان، روغن گیری، آسیاب، آشپزخانه، نگهداری مواد غذایی، انبار علوفه حیوانات و سایر امکانات وجود داشته که شرایطی را فراهم می‌نموده تا بتوان از خود و کلیسا در مقابل متجاوزین حفاظت نمود.

معماری بنا

قره کلیسا

کلیسای اصلی دارای سقفی صاف است که گنبد هرمی دوازده وجهی بالای آن قرار دارد. پایه گنبد با نوارهای سنگی سیاه و سفید پوشیده شده که جلوه‌ای خاص به این بنا بخشیده‌ است. وجود دو گنبد مشابه و در کنار هم، دو قله کوه آرارات را در ذهن ارامنه به تصویر می‌کشد. سنگ نوشته‌ها و حجاری‌های فوق‌العاده زیبا، این مکان را از بسیاری از کلیساهای هم عصر خود متمایز می‌سازد.

تکنیک و حجم‌پردازی در بنای قره کلیسا در نوبه خود از کم‌نظیرترین پرداخت‌های هنرهای تجسمی است. با توجه به ویژگی‌های معماری در این بنای تاریخی، وجود دیوارهای دفاعی پیرامون کلیسا و ورودی اصلی آن، این بنا حکم قلعه نیز دارد. در چهار جهت قلعه پنج برج دیده‌بانی به شکل یک قوس قرار گرفته است.

قره کلیسا

کلیسای جامع طاطاووس مقدس شامل مجموعه‌ای از فضاهای جانبی مشتمل بر دو حیاط شرقی و غربی و ۴۷ اتاق است که به راهبان، طلبه‌ها، محققان و نویسندگان، نگهبانان کلیسا و کتابخانه آن تعلق داشته است. علاوه بر آن زیرزمین کوچکی نیز در زیر اتاق‌ها قرار دارد و فضاهای کوچکی نظیر ناهارخوری، آشپزخانه، آسیاب، عصارخانه، دخمه‌ای برای نگهداری غذا و فضاهای دیگری در حیات جانبی غربی است. همچنین اگر به مقطع کلیسای طاطاووس نظری بیافکنیم، تمام بنا به صورت ساختمانی واحد دیده می‌شود. برخلاف معابد اولیه ارمنیان که به شکل مربع است، این کلیسا مستطیل شکل است. قسمت شرقی آن با سنگ سیاه ساخته شده و تنها قسمتی است که از زلزله ۱۳۹۱ میلادی محفوظ ماند و شامل محراب و اتاق‌های جانبی و محوطه جلوی محراب و گنبدی کوچک است.

قره کلیسا

 همچنین مقبره «سن» دختر شاهزاده ارمنی، دختر پادشاه «ساندوخت»، که به سبب عقیده‌اش به مسیحیت به شهادت رسید، بالای تپه‌ای در مجاورت کلیسا قرار دارد. در محوطه داخلی کلیسا چندین سنگ قبر و نیز یک حوض سنگی وجود دارد و نقش برجسته‌های فراوانی روی دیوارهای بیرونی کلیسا نقش بسته‌اند. سقف محراب کلیسا نیز با سنگ‌های مرمر سیاه و سفید به شکل زیبا تزیین شده است. در محوطه داخلی کلیسا روی دیوار محلی برای روشن کردن شمع وجود دارد.

قره کلیسا

قسمت‌های کلیسا: ۱- کلیسای اصلی ۲- برج ناقوس ۳- ورودی ۴- برج ۵- حیاط شرقی ۶- حیاط غربی ۷- انبار

وجه تسمیه

در زبان آذری، قره دارای دو معنای متفاوت است. معنای مصطلح و رایج آن ( سیاه ) است. بنابراین قره کلیسا یعنی کلیسای سیاه. با توجه به سنگ‌های سیاهی که در ساختمان کلیسا استفاده شده‌است، این معنا بیشتر به ذهن می‌رسد. از طرف دیگر، جمعی معتقدند که قره، پیشوند اسم مکان و به معنای بزرگ است، در اینصورت قره کلیسا به معنای کلیسای بزرگ نامگذاری شده است.

قره کلیسا

 مراسم ارامنه

گردهمایی ارامنه اول تا چهارم مرداد ماه هر سال مصادف با سالروز مرگ طاطاووس مقدس برگزار می‌شود. این مراسم علاوه بر جلوه‌های مذهبی خود روایتی اجتماعی نیز به همراه دارد. بسیاری از ارامنه ارتودوکس آذربایجان، تهران، اصفهان و سایر نقاط ایران و جهان که بعضاً پیروان سایر مذاهب مسیحیت چون آسوری‌ها هستند نیز در این مراسم شرکت می‌کنند و با برپا داشتن جشن و سرور، کودکان خود را غسل تعمید می‌دهند.

قره کلیسا

روستای کم جمعیت مجاور قره کلیسا مسلمان‌نشین است و با توجه به اینکه جمعیت قابل توجهی در مراسم شرکت می‌کنند، در آن زمان از طرف خلیفه‌گری ارامنه آذربایجان یا تهران چادرهای سیار برای اقامت و پذیرایی زائرین و مسافران نصب می‌شود.

ثبت در میراث جهانی یونسکو

این مکان به همراه کلیسای سنت استپانوس جلفا و کلیسای کوچک زور زور چالدران (مشترکاً) طبق ملاک های ۲ و ۳ و ۴ در تاریخ ۱۸ خرداد ۱۳۸۷ به عنوان نهمین اثر ملی ایران و برای حفظ قدیمی‌ترین و برجسته‌ترین نمادهای معماری ارامنه جهان در فهرست جهانی یونسکو ثبت شده است. این کلیسا به عنوان نهمین میراث تاریخی - فرهنگی ایران در سی و دومین کمیته میراث جهانی یونسکو در کبک کانادا ثبت جهانی شد.

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره سایر جاهای دیدنی استان آذربایجان غربی، پیشنهاد می‌کنیم فهرست کاملی از آن را در روزباکس ببینید.



منبع خبر

ادامه مطلب

گردشگری

راهنمای خرید در ایروان، ارمنستان (قسمت اول)

سوغات ایروان


ایروان، پایتخت ارمنستان و یکی از مقاصد گردشگری محبوب در بین ایرانیان است. اگر برای سفر به ایروان برنامه‌ریزی می‌کنید، این راهنمای خرید به شما کمک می‌کند تا انتخاب بهتری در زمینه‌ی سوغات و مراکز خرید داشته باشید.

مقاله‌های مرتبط:

در ایروان مراکز خرید لوکس و فروشگاه‌های برندهای مطرح دنیا زیاد دیده می‌شوند. علاوه بر این مراکز خرید، بازارهای قدیمی و سنتی یا بازارهای روز هم مکان‌های مناسبی برای خریدی ارزان هستند. اشیای عتیقه و قدیمی و سوغاتی‌های منحصربه‌فرد ایروان را فقط در این بازارها می‌توانید پیدا کنید.

انتخاب سوغات یکی از لذت‌بخش‌ترین و البته سخت‌ترین بخش‌های سفر است. ایروان هم مثل سایر شهرهای توریستی دنیا، صنایع دستی منحصربه‌فردی دارد که معمولا در جای دیگر دنیا پیدا نمی‌شوند و نماد کشور ارمنستان هستند. صنایع دستی و خوراکی‌های محلی، مهم‌ترین سوغاتی‌های این شهر هستند.

سفر به ارمنستان آنقدر‌ها هم سخت نیست. اگر می‌خواهید سفری راحت و برنامه‌ریزی شده به ارمنستان داشته باشید، انواع تور ارمنستان را می‌توانید به راحتی در روزباکس از فروشنده‌های معتبر مسافرتی تهیه کرده و سفر بی‌دردسری داشته باشید.

بازار ورنیساژ (Vernissage)

فروشگاه‌های سوغات متعددی در شهر به‌خصوص در مرکز شهر وجود دارند که می‌توانید انواع سوغات ایروان را از آنجا تهیه کنید اما اگر می‌خواهید تجربه‌ای منحصربه‌فرد و به‌یادماندنی از خرید سوغات داشته باشید، حتما به بازار ورنیساژ سر بزنید. این بازار را به راحتی می‌توانید پیدا کنید. در این بازار، تنوع بی‌نظیری از سوغات اصیل ایروان در انتظار شما است. این بازار از دهه‌ی ۱۹۸۰ آغاز به کار کرده است. هنرمندان محلی این بازار را به منظور نمایش و فروش محصولات خود، پایه‌گذاری کرده‌اند. در این بازار هر آنچه که فکر کنید از صنایع دستی و آثار هنری، به فروش می‌رسد؛ نقاشی، اشیای سرامیکی دست‌ساز، سفال، فنجان و قندان و...

ورنیساژ یک بازار فضای باز است که در امتداد خیابان‌های آرام و بوزاند گسترده شده است و خیابان‌های هانراپتیوتیون و خانجیان را به هم متصل می‌کند. علاوه بر آثار هنری و چوبی تراشیده شده، فرش‌های سنتی، مجموعه مدال و سکه‌های قدیمی، کتاب، جواهرات، اداوت موسیقی، لوازم الکترونیکی و حتی حیوانات خانگی هم در این بازار پیدا می‌شود.

یکی دیگر از چیزهایی که در این بازار می‌توانید پیدا کنید، لباس‌های محلی و زیورآلات قدیمی طلا و نقره هستند. از زمان‌های گذشته، ارمنی‌ها به هنر جواهرسازی خود مشهور بودند.

چی بخریم؟

در این شهر کالاهای بسیاری برای خرید به گردشگران عرضه می‌شوند که بسیاری از آن‌ها را در شهر و کشور محل زندگی خود هم می‌توانید پیدا کنید. حتی گاهی اوقات خرید این کالاها در کشور خودتان، مقرون‌به‌صرفه‌تر است. اما برخی از محصولات هستند که فرهنگ و تاریخ یک کشور را نشان می‌دهند، در جای دیگر دنیا به سختی پیدا می‌شوند و خاطرات سفر به مکانی خاص را زنده می‌کنند. در ادامه با تعدادی از سوغاتی‌های ایروان آشنا می‌شویم.

اشیای ساخته شده از سنگ آتشفشانی

سوغات ایروان

ابسیدین یا شیشه‌ی آتشفشانی، سنگی غنی از سیلیکات است که بافت شیشه‌ای سیاه‌رنگی دارد و از سرد شدن سریع ماگما به وجود می‌آید. از این شیشه‌های آتشفشانی سیاه رنگ و زیبا برای ساخت زیورآلات و اشیای کوچک دیگر استفاده می‌کنند. اگر وقت کافی دارید می‌توانید سفارش دهید که خودکار، جاکلیدی، جعبه‌ی جواهر یا هر چیز دیگری از این سنگ‌ها برای شما بسازند و نام‌تان را روی آن حکاکی کنند.

دودوک

سوغات ایروان

دودوک (Duduk)، یکی از اصیل‌ترین سازهای ملی ارمنستان است. یونسکو در ۲۰۰۵ میلادی دودوک را به‌عنوان شاهکار میراث معنوی و شفاهی بشریت معرفی کرده است. اگر در میان نزدیکانتان کسی هست که به آلات موسیقی مختلف علاقه‌مند باشد، دودوک هدیه‌ای جالب توجه برای او خواهد بود.  

فرش

اگر می‌خواهید یک سوغاتی خاص برای خود یا نزدیکانتان بخرید، فرش‌های قدیمی ارمنستان را مد نظر داشته باشید. در فروشگاه‌های فرش‌های قدیمی علاوه بر فرش‌های ارمنستان، فرش‌هایی از سایر کشورهای دنیا از جمله ترکیه، افغانستان، ترکمنستان و ایران هم وجود دارد. بهترین مکان برای خرید فرش، بازار ورنیساژ در نزدیکی میدان جمهوری است.

خشکبار

سوغات ایروان

اگر یک بار طعم زردآلو، هلو و آلوی ارمنستان را چشیده باشید، مطمئنا دوست دارید دوباره آن را امتحان کنید یا برای اقوام و دوستان خود ببرید. اما این میوه‌ها فصل خاصی دارند. برای اینکه بتوانید طعم لذیذ آن‌ها را تمام طول سال بچشید و لذت ببرید می‌توانید این میوه‌ها را به‌صورت خشک‌ شده خریداری کنید. در فروشگاه‌های کوچک و بزرگ و سوپرمارکت‌ها می‌توانید این میوه‌های خشک را خریداری کنید. البته دقت کنید که تازه باشند. حتی در بعضی از فروشگاه‌ها دستورهای غذایی مختلف برای استفاده از آن‌ها در غذا یا دسر هم به خریداران داده می‌شود.

لواشک یکی دیگر از سوغاتی‌های محبوب ایروان است که در طعم‌ها و اندازه‌های مختلف به فروش می‌رسد.

زیورآلات

سوغات ایروان

در ارمنستان توجه ویژه‌ای به زیورآلات طلا و نقره می‌شود. هنرمندان این کشور به طراحی و ساخت زیورآلات زیبا شهرت دارند. در زیورآلات ساخته شده در ارمنستان می‌توانید نشانه‌هایی از تاریخ و فرهنگ غنی این کشور را ببینید. برای خرید زیورآلات یکی از بهترین بازارها، بازار ورنیساژ است. در این بازار علاوه بر زیورآلات طلا و نقره، زیورآلاتی از جنس چوب و چرم هم به فروش می‌رسند. در این بازار و بازارهای مشابه، چانه زدن را فراموش نکنید. اگر در این کار مهارت داشته باشید، می‌توانید تخفیف‌های خوبی بگیرید.

اگر می‌توانید بیشتر هزینه‌ کنید به فروشگاه‌های بزرگ و لوکس زیورآلات مثلا نقره‌ی کارا (KARA) در خیابان پوشکین سر بزنید. در این فروشگاه‌ها چانه زدن با فروشنده چندان پسندیده نیست در عوض می‌توانید زیورآلاتی با طراحی‌های خلاقانه و کیفیت عالی، خریداری کنید.

شیرینی و مرباهای محلی

سوغات ایروان

ارمنستان انواع سوغاتی‌های خوراکی شیرین را به گردشگران عرضه‌ می‌کند که از میان آن‌ها می‌توان به باقلوا، دوشاب (شیره)، سوجوق (باسلق) و... اشاره کرد. این محصولات از آن‌جایی که کیفیت عالی دارند و فاقد هرگونه مواد افزودنی هستند، انتخاب خوبی به‌عنوان سوغات هستند. مربای گردو یکی دیگر از سوغاتی‌های ویژه‌ی ارمنستان است.

از میان دیگر سوغاتی‌های ایروان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

انار: این میوه یکی از نمادهای کشور ارمنستان است. انارهای سرامیکی، سفالی، گچی و... در فروشگاه‌های مختلف به فروش می‌رسند و یکی از سوغاتی‌های نمادین ارمنستان هستند.مدال‌هایی با تصاویری از تیگران بزرگ (Tigran the Great) یکی از پادشاهان ارمنستانپوسترها و تصاویری از کوه آرارات و سایر جاذبه‌های گردشگری ارمنستانعروسک‌هایی با لباس‌های محلی

سوغات ایروان

در قسمت بعدی مقاله تعدادی از مراکز خرید بزرگ و بازارهای محلی ایروان را معرفی می‌کنیم.

همیشه می‌توانید تورهای مختلف آژانس‌های مسافرتی را در صفحه اختصاصی روزباکس برای تور ایروان مقایسه کرده و تور مناسب خود را بیابید.



منبع خبر

ادامه مطلب
تبلیغات roozbox

نظر شما چیه؟

    برترین ها